Testosteron Düşüklüğü Tedavisi

Testosteron seviyeleri yetişkinliğin erken dönemlerinde zirve yapar ve yaş ilerledikçe düşer. 50 yaş ve üzeri erkeklerde meydana gelen cinsel isteksizlik, depresyon, iktidarsızlık, kas kütlesinin azalması, kilo alımı gibi birçok semptomun nedeni düşük testosteron seviyeleriyle ilişkilendirilir. Düşen testosteron seviyeleri yaşlanmanın normal bir parçası olsa da, bazı koşullar düşüşü hızlandırarak birtakım problemlere yol açabilir. Testosteron düşüklüğü tedavisi, özellikle genç yaşta olan erkekler için önemlidir.

Testosteron nedir?

Yüksek oranda testislerde üretilebilen testosteron, daha az oranlarda adrenal korteks tarafından salgılanabilen erkek cinsiyet hormonudur. Testosteron erkeklerde çeşitli fiziksel, bilişsel, cinsel ve metabolik fonksiyonlar için gereklidir.

Ergenlik döneminde testosteron; vücut ve yüz kılı, daha kalın ses ve kas gücü gibi erkeksi özellikler geliştirmeye yardımcı olur. Ayrıca sperm üretimi, kırmızı kan hücrelerinin üretimi, ruh halinin yükseltilmesi, kemiklerin güçlü tutulması ve düşünme yeteneğinin gelişmesi için de testosteron gereklidir.

Öğrenelim: Hipogonadizm Nedir?

Düşük testosteron nedir?

Testosteron oranının olması gereken düzeyden daha az miktarda bulunması, testosteron düşüklüğü olarak adlandırılır. Erkekler yaşlandıkça, testosteron üretme kabiliyeti azalmaya başlar. 40 yaş civarındaki bir erkek için testosteron düzeyi yılda %1-3 oranında azalmaktadır. Ancak bu doğal düşüşün yanı sıra, testosteron üretimini yavaşlatabilecek birtakım koşullar da bulunmaktadır:

  • Sperm üretim bozukluğuna bağlı azoospermik erkeklerin yaklaşık yarısında kanda testosteron seviyelerini normalin altında olduğu tespit edilmiştir
  • Yaralanma,
  • Enfeksiyon,
  • Kemoterapi veya radyasyon tedavisi,
  • Genetik bozukluklar örneğin Klinefelter sendromu,
  • Hipofiz bozuklukları örneğin hipogonadotropik hipogonadizm
  • Steroid kullanımı,
  • Prostat kanseri ve kortikosteroid hormonlarını tedavi etmek için kullanılan ilaçlar,
  • Kronik hastalıklar, Böbrek yetmezliği, karaciğer yetmezliği
  • Stres,
  • Diyabet,
  • Alkolizm,
  • Obezite gibi faktörler düşük testosteron seviyeleri üzerinde etkilidir.

Önerilen içeriğimiz: Testis Büyümesi Neden Olur, Tedavisi Nasıl Yapılır?

Testosteron eksikliği nelere yol açar?

Testosteron seviyesinin düşük olması birçok semptoma yol açabilir. Bazı belirtiler doğrudan testosteron seviyeleri ile ilgili olarak gelişmeyen risksiz durumlar olsa da, bazıları ciddi sonuçlara yol açabilir.

Spesifik olmayan semptomlar şunlardır:

  • Düşük enerji seviyesi, dayanıklılık ve fiziksel güç
  • Zayıf hafıza,
  • Konuşabilme yeteneğinde gerilik,
  • Odaklanma güçlüğü,
  • Uyku sorunları,
  • Yorgunluk,

Riskli belirtiler ise şöyledir:

  • Cinsel performansta azalma,
  • Ereksiyon zorluğu,
  • Düşük sperm sayısı,
  • Azalan kas kütlesi,
  • Artan vücut yağı,
  • Vücut kıllarının dökülmesi
  • Açıklanamayan saç dökülmesi,
  • Sıcaklık hissi,
  • Düşük kemik yoğunluğu.

Testosteron tedavisi için hangi doktora gitmeli?

Testosteron seviyelerinde herhangi bir problemin mevcut olup olmadığının tespit edilebilmesi için bir üroloji uzmanına danışılmalıdır. Teşhis aşamasında tıbbi geçmiş, fiziksel inceleme, testosteron seviyesinin ölçümü, hormon seviyelerinin ölçümü ve hipofiz bezinin kontrolü için MR istenebilir.

Semptomların gözden geçirilmesi ve seviyelerin günlük olarak dalgalanabilmesi nedeniyle çoklu kan testlerinin sonuçlarına dayanarak düşük testosteron tanısı koyulur.

Düşük testosteron tanısı mevcutsa, düşük testosteron seviyelerine bağlı olarak gelişebilen diğer hastalıklar da incelenmelidir. Örneğin; düşük testosteron kemik kaybını hızlandırabilir, bu nedenle osteoporoz tedavisine ihtiyaç olup olmadığını görmek için bir kemik yoğunluğu testi önerilebilir.

Testosteron düşüklüğü tedavisi nasıl yapılır?

Testosteron düşüklüğü tedavisi için birkaç semptomun bir arada bulunması gerekir. Düşük testosteron seviyesi olmasına rağmen hiçbir belirtiyle karşılaşmamak da mümkündür. Sık rastlanan yorgunluk veya cinsel işlev bozukluğu gibi herhangi bir önemli belirti mevcut değilse tedavinin devam etmesi çoğu zaman gerekli değildir.

Testosteron seviyelerinin hangi nedenle düşük olduğu, tedavinin planlanması için önemlidir. Örneğin; kilolu olmak veya ilaç kullanımı nedeniyle oluşan problemler, yaşam tarzı değişiklikleri ile yönetilebilir.

Diğer tedavi yöntemleri ise şu şekildedir:

  • Deri üzeri bantlar: Her 24 saatte bir cilt üzerine uygulanan bantlar, testosteron hormonunu cilt üzerinden vücuda yayar.
  • Jeller: Topikal jeller cilt üzerinde günlük olarak yayılır. Cilt üzeri kuru tutulmalı ve örtülmelidir.
  • Enjeksiyonlar: Testosteron enjeksiyonunun kısa veya uzun etkili formları vardır. Kısa etkili ilaçlar cilt altından veya kastan verilebilir. Uzun etkili olan ise genellikle kastan verilir. Enjeksiyonlar genellikle haftada bir, iki haftada bir veya aylık olarak yapılır. Testosteron seviyeleri, enjeksiyondan sonra birkaç gün boyunca yüksek seviyelere yükselebilir ve ardından yavaşça inebilir. Bu durum, ruh hali ve enerji seviyeleri üzerinde ani değişimlere neden olabilir.

Çoğu erkek testosteron tedavisi uygulandıktan sonraki 4 ile 6 hafta içinde semptomlarda iyileşme hisseder. Ancak, kas kütlesindeki artış gibi değişiklikler 3 ile 6 boyunca devam edebilir.

Sperm üretim bozukluğu olan erkeklerde eğer testosteron hormon düşüklüğü varsa kesinlikle dışarıdan testosteron hormonu vermek sperm üretimini arttırmaz. Tetosteronun dışarıdan alınması aksine hipofiz bezinden salgılanan gonadotropin hormonlarının salınımını baskılayarak sperm yapımının daha da azalmasına, uzun süreli kullanımda azoospermi adı verilen menide hiç sperm olmaması durumuna yol açar. Bu nedenle infertilite tedavisinde testosteron ilaçları kullanılmaz. Bunun yerine testislerden testosteron salınımını arttırıcı ilaçlar veya östrojen testosteron dengesinde bozulma olmuşsa bunu dengeleyici ilaçlarla testosteron seviyesini arttırmayı sağlayan ilaçlar kullanılır. Böylece hem serum testosteron değeri artmış hem de testis içerisindeki testosteron seviyesi artarak sperm üretiminin artması amaçlanır. Özellikle hipofiz bezinden gonadotropin salınımı olmayan (hipogonadotpik hipogonadizm) erkeklerde hormon tedavileri ile testisten hem sperm üretimini sağlamak hem de testosteron üretimini artırarak menide sperm çıkışını sağlamak mümkündür.

Bu yazı 12 Eylül 2019 tarihinde yazılmıştır.
author-avatar
Doç. Dr. Emre Bakırcıoğlu

Türkiye'de özellikle erkek üreme sağlığı üzerinde uzmanlaşmış Üroloji Uzmanı Doç. Dr. Emre Bakırcıoğlu.