Randevu Al

Varikosel Nedir, Belirtileri Nelerdir?

sperm kalitesi

Varikosel, testis toplardamarlarının varis tarzı genişlemesine klinik olarak verilen isimdir. Testis ısısının artması, kirli kan içindeki toksik maddelerin testiste birikmesi ve bu birikmenin testisteki kan akımını bozması ile testis fonksiyonları da bozulur ve sperm – testosteron üretimi bozulur. Bazı erkeklerde sperm yapımını engellemesinin yanısıra testislerde ve de kasıklarda yoğun baskı ve ağrı yaşanabilir.

Varikosel genellikle sol testiste görülmekle birlikte, her iki testiste de yaşanması durumu görülebilir. Dünya Sağlık Örgütü’nün 1992 yılındaki verilerine göre 9043 erkeğe yapılan semen analizi incelemelerinde, sperm parametreleri bozuk olan erkeklerin %25’inde ve normal sperm parametrelerine sahip erkeklerin %12’sinde varikosel tespit edilmiştir. Başka bir çalışmada infertilite şikayeti ile başvuran erkeklerin %35-40’ında varikosel tespit edilmiştir. Varikosel erkek kısırlığı konusunda ilk faktördür.

Bu içeriğimize de göz atabilirsiniz: Erkek Kısırlığı Nedir, Nedenleri Nelerdir?

Varikosel belirtileri nelerdir?

Varikosel belirtileri, hastalığın tanısı ve neden-sonuca dayalı planlanacak tedavi için çok önemlidir. Varikosel testis üzerinde;

  • Şişlik
  • Kabarıklık
  • Ağrı ve basınç olarak kendini gösterir.

Testiste damarlarda yaşanan genişleme, bir süre sonra dışarıdan görülecek kadar belirginleşir. Bir üroloji uzmanı tarafından hemen görülebilir. Varikosel belirtileri arasında testislerde şişlik oluabilir. Genel olarak bunu terleme ve sıcaklık hissi takip eder. Varikosel belirtilerinden biri olan testislerin küçülmesi nadir de olsa bazı hastalarda görülebilir.

Varikosel ağrısı nasıl hissedilir?

Varikosel ağrısı testiste rahatsızlık verecek şekilde basınç yapacak şekilde kendini hissettiren bir ağrıdır. Bu ağrı genelde kasık bölgesinde ve testiste hissedilir, ancak ileri vakalarda bacağa doğru da yayılabilir.

Testis ağrısı ile gelen bir hastalarda varikoselin yanı sıra;

  • Fıtık
  • İdrar yolu veya mesane taşları (böbrek taşları)
  • Testis enfeksiyonu (Orşit)
  • Testis damar yapısının kendi etrafında dönerek kanlanmaya neden olup olmadığı da değerlendirilmelidir.

Yukarıda listelenen rahatsızlıkların verdiği ağrılar varikosel ağrılarıyla karıştırılabilir. Kişinin idrara çıkmada şikayetinin olup olmadığı, testiste olan şişliğin durumu, ağrının aniden girmesi gibi sorular yöneltilerek, tanı kesinleştirilmelidir.

Ağrı uzun süre ayakta durmak, yol yürümek, ağır egzersiz yapmak, cinsel ilişki sonrası daha belirgin olarak kendini hissettirebilir.

Varikosel daha sık olarak kimlerde görülür?

Varikoselin ortaya çıkması için belirgin bir neden yoktur. Ancak tıbbi olarak çalışmalar sonucunda bazı risk grupları belirlenmiştir:

  • Fazla kilolu kişiler
  •  Karın içi basıncını yükselten, yüksek ağırlıklı ağır spor aktivitesi yapan kişiler
  •  Kronik astım ve kronik öksürük nöbetleri geçiren kişiler
  •  Kronik kabızlık yaşayan kişiler
  •  Ayakta kalmayı gerektiren meslek gruplarında daha sık yaşanmaktadır.

Varikosel bir toplardamar hastalığı olduğu için bacaklarda varisi olan kişilerde de sık olarak görülür. Bu durumun tersi olarak varikoseli olan kişilerde varis rahatsızlığı da sık olarak yaşanmaktadır.

Varikosel için beslenme önerisi var mıdır?

Beslenme sisteminin varikosel oluşumuyla ya da tedavi edilmesiyle ilgisi bulunmaz. Ancak kronik kabızlık yaşayan kişiler için kronik kabızlık üzerine yoğunlaşılarak beslenme düzeni ile tedavi edilmelidir. Kabızlığı çözmeye yönelik lifli veya zeytinyağlı beslenme ile kabızlık ortadan kaldırılarak, en azından varikoselin ilerlemesi rahatlatılabilir.

Varikosel nasıl belirlenir?

Kişiler kendi kendine fark edecekleri testislerde ciltte düzensizlik, şişlik veya ağrıdan varikoseli belirleyebilir. Ülkemizde varikosel daha çok kısırlık şikayetiyle yapılan başvurularda doktor muayenesi ile ortaya çıkar. Bununu haricinde ağrı en belirgin başvuru nedenidir.

Varikosel kısırlığa neden olur mu?

Varikosel erkek kısırlığı konusunda tedavi edilebilir nedenlerin en başında yer almaktadır. Varikosel erkek bebek sahibi olmak istiyorsa ve kısırlık kesinlikle bu nedenden kaynaklanıyorsa, doktor ameliyat kararı verebilir. Ancak her varikoselin kısırlık nedeni olmadığı ve ameliyattan sonra her hastada sperm değerlerinde düzelme olmaması ihtimali her zaman bilinmelidir.

Varikosel nasıl muayene edilir?

Varikosel muayenesi, üroloji uzmanı tarafındna yapılır. Hasta ayakta muayene edilmelidir. Hasta dik şekilde ayakta dururken testisler ve genital bölge detaylı olarak incelenir. Hasta, hem normal hem de ıkınma yaptırılarak göz ve elle muayene edilir. Bu manevralar sırasında damarsal yapıda genişleme olup olmadığı incelenir. Bu işlemlerle varikoselin varlığı klinik olarak teşhis edilir ve tanı konulur. Varikoselin derecesini belirlemek için Skrotal Doppler ultrasonografi çekimi yapılır.

Varikosel teşhisi sonrasında neler yapılmalıdır?

Varikosel teşhisi konulması ile ilk olarak testis boyutları arasında bir fark olup olmadığı ve testisin yumuşaklığına bakılmalıdır. Semen analizi ile sperm özellikleri değerlendirilmelidir. Hastanın sperm durumunda bir sorun yoksa ameliyat edilip edilmemesi üzerine düşünülür.

Bu tür hastalara sperm parametrelerini bozabilecek;

  • Beslenme alışkanlığı
  • Sigara ve alkol kullanımı
  • Toksik maddelere maruz kalma incelenmelidir.

Sperm parametrelerini ve spermin bulunduğu ortamı düzeltici antioksidan ilaçlar ve beslenme yöntemleri önerilerek bir süre gözlem altında tutulması istenebilir.

Varikosel yeniden olabilir mi?

Varikosel için farklı tedavi yöntemleri bulunur, ancak mikrocerrahi yöntemiyle yapılan ameliyatlarda yeniden olma ihtimali sıfıra yakındır.

Varikosel tedavi edilmezse ne olabilir?

Varikosel kronik bir hastalıktır ve kendi kendine düzelmesi mümkün değildir. Tedavi edilmezse durum daha da ilerleyerek testis boyutlarında küçülme, varikosel boyutunda genişleme, sperm parametrelerinde daha fazla sorunlar olması, ileri dönemlerde hormonal bozulmalara nedekadar ilerler. Bunların hiçbiri olmayıp kişide standart olarak ömür boyu kalması da muhtemeldir. Her varikoselin ameliyat edilmesi gibi bir durum söz konusu değildir.

Varikosel hangi yaşlarda ortaya çıkabilir?

Günümüzde varikoselin gençlerde de izlenmesi önemli bir sorundur. Çocuk yaş grubunda % 1’den az görülen varikosel, 13-15 yaş gurubunda %15 oranında görülmektedir. 16-17 yaş grubunda ortaya çıkan varikoselin testis üzerine olan etkisini değerlendirmek de zorlayıcı bir durumdur. Bu yaş gurubunda sperm üretimi tam olarak başlamaığı için sperm işlevini değerlendirmek de kesin olmaz. Ayrıca bu yaştaki gençlerde semen analizi yapmak da etik görülmemektedir.

Ameliyat kararının verilmesi zordur; testis boyutlarını ve testis kıvamını değerlendirirken radyolojik olarak varikoselin derecesini belirlemek gerekir. Varikosel testis boyutlarında farklılık ve küçülmeye neden oluyorsa ameliyat düşünülebilir. Testis boyutu ve yumuşaklığında bir değişiklik olmayan gençlerde varikoselin klinik takibini yapmak en doğrusudur.

Varikosel sertleşmeye engel olabilir mi?

Testisin iki temel fonksiyonu vardır: Sperm ve hormon üretmek. Varikosel bu iki fonksiyonu da bozduğu için sorun yaratır. Kronikleşmiş varikosel ileri dönemlerde testis boyutlarında küçülmeye neden olarak sperm üretimini durdurması ve testosteron yani erkeklik hormonunun üretilmesinde de azalmaya neden olur. Kronikleşmiş varikosel tedavi edilmezse testosteron düşüklüğü ile birlikte ereksiyon ve cinsel istek kaybına neden olabilir. Yani sertleşmede sorun yaşanır.

Varikosel testisin fonksiyonları üzerinde neler yapar?

Artmış damar yapısı ve kanlanma testisin fonksiyolarını:

1-Isı artışına neden olarak,
2-Dokunun oksijenlenmesindeki bozulma,
3-Böbrek ve böbrek üstü bezlerinden gelen zararlı atıkların birikmesine yol açarak bozar.

Üretilen spermler üzerinde de hareketliliğin bozulması, sperm sayısının azalması ve sperm yapısının bozulmasına neden olur. Bu etkiler ile spermiogramda çoğunlukla sperm sayısında azalma, spermde yapısal bozukluklar ve spermde hareket bozukluğuna yol açar. Bu arada testosteron hormonu salınımında rol oynayan testisteki Leydig hücrelerinin sayısal artışına rağmen fonksiyonel olarak testosteron salınımında azalma görülür.

İlginizi çekebilir: Sperm Azlığı Nedir, Belirtileri ve Nedenleri Nelerdir?

Varikoselin tedavisi

Varikoselin tedavisi cerrahidir ve varikoselektomi operasyonu olarak adlandırılır. Erişkin erkekte varikoselin tedavi endikasyonları: Klinik olarak varikosel varlığının tespiti, sperm parametrelerinde etkilenme (Sayı azlığı ve/veya hareket azlığı ve/veya şekil bozuklukları), normal yolla gebeliğin 1 yıl boyunca oluşmaması ve kadın faktörü bulunmamasıdır. Klinik varikosel varlığı durumunda testiküler ağrı şikayeti de bazı erkeklerde tedavi endikasyonu olabilir. Adelosan varikosel de ise operasyon karşı (genellikle sağ testise oranla) testise oranla testiste 2 mL veya daha fazla küçülme, kıvamında yumuşama olması, grade 3 varikosel varlığında önerilebilir.

Varikosel tedavisinde kullanılan cerrahi yöntemler nelerdir?

Varikoselin cerrahi olarak tedavisi için klasik inguinal açık cerrahi, laparoskopik cerrahi, radyolojik embolizasyon ve subinguinal mikroskobik cerrahi yöntemler kullanılabilir. Günümüzde ise genel olarak kabul gören subinguinal mikroskobik cerrahi yöntemdir.

Subinguinal mikroskobik cerrahi yöntemin avantajları nelerdir?

Cerrahi olarak kord elemanları arter, ven ve lenfatiklerin ayrımı rahatlıkla yapılarak arter yani testisi besleyen damarın zarar görmesi engellenmiş olur. Operasyonda amaç genişlemiş venlerin ayrımı ve tümüyle bağlanmasıdır. Bu nedenle mikroskop altında kord içerisindeki venöz yapılar ve kord dışındaki geniş venler rahatlıkla bulunup bağlanır. Bu operasyonun başarı ihtimalini arttırır. Nüks varikosel olarak adlandırılan esas itibari ile operasyon sırasında var olan venlerin gözden kaçırılması ihtimali en aza indirilmektedir.

Varikoselektomi semen parametrelerini iyileştirir mi?

Bu soruya cevap vermek için yapılmış pek çok çalışma yapılmıştır. Genel olarak semen kalitesinde (sayı, hareket ve şekil) ortalama operasyon sonrasında %70 oranında artış görüldüğü bildirilmektedir. Semen parametrelerindeki iyileşme operasyon öncesi sperm kalitesi ile orantılıdır. Yani operasyon öncesi çok düşük kalite (sayı, hareket, morfoloji) olan bir erkekte operasyon sonrası ileri derece iyileşme beklenmez.

Varikoselektomi sonrası semen analizi ne zaman yapılmalıdır?

Sperm yapımı 3 ay sürdüğü için operasyondan en az 3 ay sonra semen analizi ile kontrol yapılır. 6-12 aya kadar sperm parametrelerinde gelişme görülebilir.

Varkoselektomi gebelik ihtimalini artırıyor mu?

Bu konuda da kontrollü veya kontrollü olmayan pek çok çalışma mevcuttur. Bir çok çalışma %20-50 oranlarında gebelik oranlarında artış bildirmektedir. Kontrollü çalışmalarda ise varikoselektomi yapılan grupta yapılmayan kontrol grubuna oranla 2 katı gebelik oranlarında artış olduğu gösterilmiştir (%35 vs %15-20).
Operasyon öncesi sperm parametreleri varikoselektomi sonrası gebelik ihtimalini belirleyebilir mi?
Yapılan bir çalışmada 200 varikoselektomi uygulanan erkekte 2 yıllık izlem sonrası %50 gebelik oluştuğu gözlenmiş. Gebelik gerçekleşen çiftlerin %60’ında erkeklerin operasyon öncesi sperm sayısının 5 milyon/mL üzerinde olduğu, sperm sayısı 5 milyon/mL ve altında olan erkeklerin eşlerinin %8 oranında gebe kaldığı bildirilmiştir. Bir başka çalışmada ise total motil sperm sayısı 5 milyon/mL üzerinde olan erkeklerin varikoselektomi sonrası gebelik oluşturma ihtimalinin yükseldiği belirtilmiştir.

Bu içeriğe göz atmanızda fayda var: Sperm Sayısı Kaç Olmalı?

Azoospermik erkeklerde varikoselektomi fayda sağlar mı?

Son yıllarda yapılan çalışmalarının bazılarında azoospermi olgularında varikoselektomi sonrası sperm çıkışı olabileceği gösterildi. Ancak fayda gören erkeklerin özellikle patolojik değerlendirmelerinde spermlerin spermatid düzeyinde matürasyon duruaklaması veya tubullerde çok az sayıda spermatozoa görüldüğü (hipospermatogenez) saptandı. Erken evre matürasyon duraklaması veya germ hücre aplazisi olan erkeklerde operasyonun sperm çıkışı sağlamadığı bildirildi

Sperm üretim bozukluğuna bağlı azospermik erkeklerin yaklaşık %5’inde varikosel tespit edilmiştir ( Miyaoka R Adv Urol; 2012). Sperm üretim bozukluğuna bağlı azospermik erkeklerde varikoselin spermatogenez üzerindeki etkisinin var olup olmadığı halen tartışılmaktadır ( Esteves SC, Int Braz J Urol; 2005). Varikosel operasyonu sonrasında bir grup erkekte ejakülatta az sayıda sperm çıkışının sağlanması ile testisten sperm elde etme gerekliliğini ortadan kalktığı veya azospermisi devam eden erkeklerde ise TESE ile sperm bulma olasılığının arttığını gösteren çalışmalar yayınlanmıştır.

Azospermi (Azoospermia) Nedir, Nedenleri Nelerdir?

Hangi varikoseli olan azoospermik erkeklerde operasyon sonrası sperm çıkışı olur?

Varikosel operasyonundan önce azoospermik olup, operasyon sonrasında sperm çıkışı olan erkeklerin patolojik değerlendirmelerinde testis içerisinde az sayıda sperm üretimi (hipospermatogenez) ve sperm üretim aşamalında spermatid düzeyinde gelişim duraklaması görülmüştür. Sertoli hücreli patolojisi olan erkeklerde ise ya hiç fayda sağlanmadığı ya da nadir olarak varikosel tedavisi sonrası sperm çıkışı tespit edilmiştir (Inci K J Urol,2009; Haydardedeoglu B, Urology 2010). Bu çalışmaların ışığında genetik olarak normal olan, FSH düzeyleri normale yakın olan ve testis volümü normal veya normale yakın Sperm üretim bozukluğuna bağlı azospermik erkeklerde palpasyonla hissedilebilen veya dışarıdan görülebilecek büyük varikosel mevcut ise varikosel tedavisi sonrası 6 ay beklemek ve sonrasında hala ejakülatta sperm çıkışı yoksa (azospermi) TESE işlemini gerçekleştirmek sperm bulma ve bulunan spermlerle canlı doğum ihtimalinin arttırmasına yardımcı olabilir.

Varikoseli olan azoospermik erkeklerde operasyon IVF başarısını arttırır mı?

Varikosel operasyonu sonrası TESE ile elde edilen spermler ile varikosel operasyonu olmadan TESE ile elde edilen spermler ile yapılan ICSI sonuçlarına bakıldığında gebelik ve canlı doğum oranlarının varikosel operasyonu olanlarda daha yüksek bulunmuştur ( Kirby EW Fertil Steril 2018).

Fertility and Sterility dergisinin Eylül 2017 sayısında Baylor Tıp Fakültesi, Teksas Üreme Sağlığı Bölümü ve Üroloji Bölümü’de çalışan Taylor P. Kohn ve arkadaşlarının literatür araştırmalarından elde ettikleri sonuçları derledikleri bir makale yayınlandı. Uzun yıllardır yapılan araştırmalarda sperm parametrelerinde bozukluğu olan ve doğal yolla çocuk sahibi olamayan erkeklerin yarısına yakın oranında varikosel tespit edildiğini biliyoruz. Dünya Sağlık örgütünün verilerinde ise bu oran yaklaşık %25 olarak bildirilmiştir. Ancak sperm parametreleri normal olan erkeklerin %11,7’sinde varikosel olduğu bildirildiğinden varikoselin infertilite üzerindeki etkisi her zaman tartışma konusu olmuştur.

Bu son makalede literatürdeki makalelerin değerlendirilmesi sonrasında varikosel operasyonu geçiren erkekler ile varikosel operasyonu olmadan yardımcı üreme tekniklerine alınan erkeklerin eşlerinde aşılama ve mikroenjeksiyon uygulamaları sonucunda gebelik oranlarında anlamlı artış olduğu görülmüş. Hatta azoospermik erkeklerin aynı zamanda varikoseli olanların bir kısmında (özellikle patolojide matürasyon arresti-sperm üretminde duraklama-olan erkekler) varikoselin operasyonla düzeltilmesi sonrasında sperm bulma oranlarında hem mikro TESE ile hem de ejakülata sperm bulunmasına katkı sağladığı makalede bildiriliyor.

Çocuk sahibi olma sorunu çiftlerde erkek de infertilite konusunda uzman bir ürolog tarafından değerlendirilmelidir. Erkeğin değerlendirilmesi sperm analizine bakarak yapılmamalı, muayene edilerek varikosel varlığı ve testislerin sperm kanallarının durumu incelenmelidir. Bu yolla çiftlerin gereksiz IVF uygulamalarına maruz kalmaları engellenebilir veya başarısız denemelere neden olabilecek sorunlar giderilerek, çiftin maddi ve manevi yıkım yaşamasının önü alınabilir.

Bekar erkekte varikosel tedavi edilmeli mi?

Erkekler genel olarak doktora gitmek ve muayene olmaktan hoşlanmazlar. Hele konu cinsellik veya genital bölgedeki sorunlar ise bu konuda hekime başvurmak bazıları için daha büyük sorun haline gelebilmektedir. Bazen de çok önemli olmayan bir sebepten Üroloğa başvurup yapılan muayene sonucunda varikosel teşhisi konulabilir. Genel olarak varikosel durumunu evli ve bir yıl boyunca düzenli ilişkiye rağmen çocuk sahibi olamayan erkeklerde muayene sonucunda belirlemekteyiz. Ancak ya varikosel bekar olan bir erkekte tesadüfen tespit edilmişse ne yapılmalı? Hemen varikosel operasyonu yapılmalı mı?

Avrupa Üroloji Derneği Kılavuzlarındaki önerilere baktığımızda subklinik yani muayenede belli belirsiz varikoseli olan, doppler Ultrason ile varikosel teşhis edilen veya normal sperm parametreleri olan bekar erkeklere varikosel operasyonu önerilmemesi gerektiği belirtiliyor. Yani bekar olan erkekte varikosel operasyonu muayenede belirgin varikosel varlığında, yapılan semen analizi takiplerinde sperm parametrelerinde bozulmalar görüldüğünde önerilmelidir. Ayrıca sadece morfolojik bozukluğu olan yani teratozoospermi dediğimiz durumunda varikoselden kaynaklandığı önerisi ise tartışmalıdır.

Hangi varikoseli olan bekar erkeklere operasyonu öneriyoruz?

Yüksek dereceli varikoseli olan ve aynı taraf testis boyutlarında küçülme meydana getirmesi ve/veya testosteron seviyelerinde düşme görülmesi de varikoselin düzeltilmesi için endikasyon oluşturduğu kabul görmektedir. Takiplerde sperm parametrelerinde düşme tespit edilen erkeklere operasyon önerilir. Ayrıca aynı taraf testiste ağrı şikâyeti de operasyon için neden teşkil edebilir.

Genel popülasyonda erkeklerin %12 ye yakın bölümünde varikosel mevcudiyetini bildiğimizden ve semen parametrelerinde bozulma tespit edilen erkeklerin %25 inde varikosel görüldüğünden, bekar erkekte varikosel operasyonu kararının sonuç olarak infertilite konusunda deneyimli bir Ürolog tarafından verilmesi gerektiğini vurgulamak isterim.

RANDEVU AL

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir